Zelig (Woody Allen, 1983)
"Zelig" is Woody Allen's mockumentary over Leonard Zelig, de menselijke kameleon die probleemloos de gedaante kan aan nemen van mensen die hem omringen. De film schetst de turbulente levensloop van deze freak of nature aan de hand van een groezelige voice-over, korrelige foto's, authentieke nieuwsbeelden, paparazzimateriaal en opnames gemaakt tijdens wetenschappelijke experimenten op Zelig. De contrastrijke zwartwitbeelden stammen uit de jaren twintig, dertig en veertig en worden afgewisseld met hedendaagse interviews in kleur, waarin een aantal grote namen vertellen over hun persoonlijke ervaringen met Leonard Zelig. Uiteraard heeft Zelig nooit bestaan. Woody drijft op ludieke wijze de spot met het documentairemedium.

Leonard Zelig (Woody Allen) werd als kind mishandeld en leek nergens aanvaard te worden. Daardoor ontwikkelde hij de bizarre anatomishe mogelijkheid om zijn lichaam te vormen naar mensen uit zijn directe omgeving. In de jaren twintig word hij opgemerkt door de geneeskunde. Dokter Eudora Nesbitt Fletcher (Mia Farrow) ontfermt zich over Zelig. Met behulp van hypnose kan Eudora tot hem doordringen, maar dan wil Zeligs familie geld gaan verdienen met de circusartiest die Zelig in hun ogen nog steeds is. Niet veel later slaat Zelig op de vlucht. Dan breekt de tweede wereldoorlog uit...

In wezen slaat het verhaal nergens op en moet het geïnterpreteerd worden als een kritiek op de media. Het is de uitvoering, de verpakking die "Zelig" tot een interessante film maakt. Woody's technische crew heeft voor het realiseren van deze film uitsluitend gebruik gemaakt van filmmateriaal en filmtechnieken uit de jaren twintig. Woody's veelvuldige director of photography Gordon Willis heeft zelfs de belichte pellicule opzettelijk beschadigd om een authentieke look te bekomen. Voor de behandeling van de negatieven werden er technici uit hun pensioen gehaald. Willis heeft zich zelfs de kunst aangeleerd van het kadreren zoals men dat deed in de jaren twintig.

Naast de fotografie doet ook de montage watertanden. Hier word een trucagetechniek toegepast die in 1994 door Robert Zemeckis zou worden geperfectioneerd in zijn oscarwinnende kassucces "Forrest Gump". Woody Allen is als Leonard Zelig namelijk te zien in archiefbeelden waarin o.a. Woodrow Wilson, Babe Ruth, Al Capone, Charles Chaplin en F. Scott Fitzgerald de show stelen. Zelig ontketent zelfs een kleine rel onder Nazi-officiers die zich achter een speechende Adolf Hitler bevinden.

Maar Zelig is een ongeloofwaardig personage en de documentaire is maar een klucht. Ook het spel van de hoofdacteurs kan de film niet naar een hoger niveau tillen. Had Woody er een serieuze "spotumentaire" van gemaakt, dan had "Zelig" best wel kans gemaakt om de geschiedenis in te gaan als een cinematografische mijlpaal. Nu moet je 't doen met één of twee plezante scènes en een heleboel slimme truuks, ondergedompeld in oogverblindend mooie en geniale fotografie.

3/5